الدَّرْسُ الْخَامِسُ وَالثَّلَاثُونَ: الصِّفَةُ

الصِّفَةُ ( النَّعْتُ )

Sifat (Na'at / Kata Sifat)

قَدْ عَلِمْتَ أَنَّ الْمَرْفُوعَاتِ هِيَ: الْفَاعِلُ، وَنَائِبُ الْفَاعِلِ، وَالْمُبْتَدَأُ، وَخَبَرُهُ، وَاسْمُ كَانَ وَأَخَوَاتِهَا، وَخَبَرُ إِنَّ وَأَخَوَاتِهَا، فَهَذِهِ الْمَرْفُوعَاتُ لَهَا إِعْرَابُهَا الْمُسْتَقِلُّ أَيْ لَا تَكُونُ تَابِعَةً لِغَيْرِهَا فَهِيَ دَائِمًا مَرْفُوعَةٌ.

Engkau telah mengetahui bahwa isim-isim yang marfu' adalah: Fa'il, Na'ibul Fa'il, Mubtada', Khabar, Isim Kana dan saudara-saudaranya, serta Khabar Inna dan saudara-saudaranya. Isim-isim marfu' ini memiliki i'rab yang mandiri, artinya tidak mengikuti yang lain, ia selamanya marfu'.

وَهُنَالِكَ أَسْمَاءٌ تُسَمَّى بِالتَّوَابِعِ لَيْسَ لَهَا إِعْرَابٌ مُسْتَقِلٌّ بَلْ تَقْلِدُ مَا قَبْلَهَا فَإِنْ كَانَ مَا قَبْلَهَا مَرْفُوعًا رُفِعَتْ مِثْلَهُ وَإِنْ كَانَ مَا قَبْلَهَا مَنْصُوبًا نُصِبَتْ مِثْلَهُ، وَإِنْ كَانَ مَا قَبْلَهَا مَجْرُورًا جُرَّتْ مِثْلَهُ.

Dan ada isim-isim yang dinamakan Tawaabi' (Pengikut), ia tidak memiliki i'rab yang mandiri melainkan meniru kata sebelumnya. Jika kata sebelumnya marfu', maka ia ikut marfu'. Jika sebelumnya manshub, ia ikut manshub. Dan jika sebelumnya majrur, ia ikut majrur.

لَاحِظْ هَذِهِ الْأَمْثِلَةَ: ( جَاءَ زَيْدٌ الْمُؤْمِنُ - رَأَيْتُ زَيْدًا الْمُؤْمِنَ - مَرَرْتُ بِزَيْدٍ الْمُؤْمِنِ ) تَجِدْ أَنَّ الْمُؤْمِنَ وَصَفَ لِزَيْدٍ، وَقَدْ وَقَعَ مَرْفُوعًا لَمَّا وَقَعَ زَيْدٌ مَرْفُوعًا، وَوَقَعَ مَنْصُوبًا لَمَّا وَقَعَ زَيْدٌ مَنْصُوبًا، وَوَقَعَ مَجْرُورًا لَمَّا وَقَعَ زَيْدٌ مَجْرُورًا فَهُوَ يَتْبَعُ مَا قَبْلَهُ فِي الْإِعْرَابِ فَلِذَا يُسَمَّى بِالتَّابِعِ.

Perhatikanlah contoh-contoh ini: (Ja'a Zaidun al-Mu'minu - Ra'aitu Zaidan al-Mu'mina - Marartu bi Zaidin al-Mu'mini). Engkau dapati bahwa "Al-Mu'min" adalah sifat bagi Zaid. Ia dalam keadaan marfu' ketika Zaid marfu', ia manshub ketika Zaid manshub, dan ia majrur ketika Zaid majrur. Maka ia mengikuti kata sebelumnya dalam i'rab, karena itulah ia dinamakan Taabi'.

فَأَوَّلُ التَّوَابِعِ هِيَ الصِّفَةُ وَهِيَ: لَفْظٌ يَدُلُّ عَلَى وَصْفٍ فِي اسْمٍ قَبْلَهُ. أَيْ يَدُلُّ عَلَى مَدْحٍ أَوْ ذَمٍّ أَوْ بَيَانِ حَالٍ.

Maka yang pertama dari Tawaabi' adalah Sifat. Ia adalah: Lafadz yang menunjukkan atas suatu sifat pada isim sebelumnya. Yakni menunjukkan pujian, celaan, atau penjelasan keadaan.

مِثْلُ: ( قَامَ عَلِيٌّ الشُّجَاعُ - رَأَيْتُ رَجُلًا جَبَانًا - سِرْتُ بِسَيَّارَةٍ بَطِيئَةٍ - شَاهَدْتُ نَخْلَةً طَوِيلَةً - هَذَا كِتَابٌ جَمِيلٌ ).

Contoh: (Qaama 'Aliyyun asy-syujaa'u - Ra'aitu rajulan jabaanan - Sirtu bisayyaaratin bathii-atin - Syaahadtu nakhlatan thawiilatan - Haadza kitaabun jamiilun).

وَيُسَمَّى الِاسْمُ الَّذِي قَبْلَهَا بِالْمَوْصُوفِ فَفِي قَوْلِنَا: قَامَ عَلِيٌّ الشُّجَاعُ، عَلِيٌّ مَوْصُوفٌ، وَالشُّجَاعُ صِفَةٌ.

Isim yang berada sebelumnya dinamakan Maushuf. Pada perkataan kita: "Qaama 'Aliyyun asy-syujaa'u", 'Ali adalah maushuf, dan asy-syujaa'u adalah sifat.

نَقُولُ فِي إِعْرَابِ الْمِثَالِ الْأَوَّلِ: قَامَ: فِعْلٌ مَاضٍ مَبْنِيٌّ عَلَى الْفَتْحِ، عَلِيٌّ: فَاعِلٌ مَرْفُوعٌ وَعَلَامَةُ رَفْعِهِ الضَّمَّةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ، الشُّجَاعُ: صِفَةٌ مَرْفُوعَةٌ وَعَلَامَةُ رَفْعِهَا الضَّمَّةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ.

Kita katakan dalam i'rab contoh pertama: (Qaama) fi'il madhi. ('Aliyyun) fa'il marfu' tanda rafa'nya dhammah nampak. (Asy-syujaa'u) sifat marfu' tanda rafa'nya dhammah nampak.

مِثَالٌ: قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: ( وَقَالَ رَجُلٌ مُؤْمِنٌ مِنْ آلِ فِرْعَوْنَ ) وَإِعْرَابُهَا: قَالَ: فِعْلٌ مَاضٍ مَبْنِيٌّ عَلَى الْفَتْحِ، رَجُلٌ: فَاعِلٌ مَرْفُوعٌ وَعَلَامَةُ رَفْعِهِ الضَّمَّةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ، مُؤْمِنٌ: صِفَةٌ مَرْفُوعَةٌ وَعَلَامَةُ رَفْعِهَا الضَّمَّةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ.

Contoh: Allah Ta'ala berfirman: "Dan berkatalah seorang laki-laki yang beriman dari keluarga Fir'aun". I'rabnya: (Qaala) fi'il madhi. (Rajulun) fa'il marfu'. (Mu'minun) sifat marfu'.

مِثَالٌ: قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: ( إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ ) وَإِعْرَابُهَا: إِنَّ: حَرْفُ تَوْكِيدٍ يَنْصِبُ الِاسْمَ وَيَرْفَعُ الْخَبَرَ، اللَّهَ: لَفْظُ الْجَلَالَةِ اسْمُ إِنَّ مَنْصُوبٌ وَعَلَامَةُ نَصْبِهِ الْفَتْحَةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ، لَا: حَرْفُ نَفْيٍ مَبْنِيٌّ عَلَى السُّكُونِ، يَهْدِي: فِعْلٌ مُضَارِعٌ مَرْفُوعٌ وَعَلَامَةُ رَفْعِهِ الضَّمَّةُ الْمُقَدَّرَةُ عَلَى الْيَاءِ، وَالْفَاعِلُ ضَمِيرٌ مُسْتَتِرٌ تَقْدِيرُهُ هُوَ يَعُودُ عَلَى اللَّهِ، الْقَوْمَ: مَفْعُولٌ بِهِ مَنْصُوبٌ وَعَلَامَةُ نَصْبِهِ الْفَتْحَةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ، الظَّالِمِينَ: صِفَةٌ مَنْصُوبَةٌ وَعَلَامَةُ نَصْبِهَا الْيَاءُ لِأَنَّهَا جَمْعُ مُذَكَّرٍ سَالِمٌ، وَالْجُمْلَةُ الْفِعْلِيَّةُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ فِي مَحَلِّ رَفْعٍ خَبَرُ إِنَّ.

Contoh: Allah Ta'ala berfirman: "Sesungguhnya Allah tidak memberi petunjuk kepada orang-orang yang zhalim". I'rabnya: (Inna) huruf taukid. (Allaha) Isim Inna manshub. (Laa) huruf nafyu. (Yahdi) fi'il mudhari' marfu' tanda rafa'nya dhammah muqaddarah, fa'ilnya "Huwa". (Al-qawma) maf'ul bih manshub. (Azh-zhaalimiina) sifat manshub dengan ya' karena jamak mudzakkar salim. Dan jumlah fi'liyah berada pada posisi rafa' sebagai Khabar Inna.

مِثَالٌ: قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: ( وَلَا يُرَدُّ بَأْسُنَا عَنِ الْقَوْمِ الْمُجْرِمِينَ ) وَإِعْرَابُهَا: لَا: حَرْفُ نَفْيٍ مَبْنِيٌّ عَلَى السُّكُونِ، يُرَدُّ: فِعْلٌ مُضَارِعٌ مَبْنِيٌّ لِلْمَجْهُولِ مَرْفُوعٌ وَعَلَامَةُ رَفْعِهِ الضَّمَّةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ، بَأْسُ: نَائِبُ فَاعِلٍ مَرْفُوعٌ وَعَلَامَةُ رَفْعِهِ الضَّمَّةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ، وَهُوَ مُضَافٌ وَنَا مُضَافٌ إِلَيْهِ، عَنِ: حَرْفُ جَرٍّ مَبْنِيٌّ عَلَى السُّكُونِ، الْقَوْمِ: اسْمُ مَجْرُورٌ بِالْكَسْرَةِ الظَّاهِرَةِ فِي آخِرِهِ، الْمُجْرِمِينَ: صِفَةٌ مَجْرُورَةٌ وَعَلَامَةُ جَرِّهَا الْيَاءُ لِأَنَّهَا جَمْعُ مُذَكَّرٍ سَالِمٌ.

Contoh: Allah Ta'ala berfirman: "Dan siksa Kami tidak dapat ditolak dari orang-orang yang berdosa". I'rabnya: (Laa) huruf nafyu. (Yuraddu) fi'il mudhari' mabni lil majhul marfu'. (Ba'su) na'ibul fa'il marfu', ia mudhaf dan Naa mudhaf ilaih. ('An) huruf jar. (Al-qawmi) isim majrur. (Al-mujrimiina) sifat majrur dengan ya'.

ثُمَّ إِنَّ الصِّفَةَ تَتْبَعُ مَوْصُوفَهَا فِي التَّعْرِيفِ وَالتَّنْكِيرِ كَمَا تَتْبَعُهُ فِي الرَّفْعِ وَالنَّصْبِ وَالْجَرِّ.

Kemudian sesungguhnya Sifat mengikuti Maushuf-nya dalam hal Ma'rifah (tertentu) dan Nakirah (umum), sebagaimana ia mengikutinya dalam hal Rafa', Nashab, dan Jar.

وَنَقْصِدُ بِالنَّكِرَةِ الِاسْمَ الَّذِي تَجَرَّدَ عَنِ الْأَلِفِ وَاللَّامِ وَلَكِنَّهُ يَقْبَلُهَا مِثْلُ: ( رَجُلٌ - كِتَابٌ - سَيَّارَةٌ - بَيْتٌ - مُؤْمِنٌ ) فَهَذِهِ نَكِرَاتٌ بِدَلِيلِ أَنَّهَا تَقْبَلُ أَلْ وَتَصِيرُ: ( الرَّجُلُ - الْكِتَابُ - السَّيَّارَةُ - الْبَيْتُ - الْمُؤْمِنُ ).

Yang kami maksud dengan Nakirah adalah isim yang terbebas dari Alif dan Lam (Al), akan tetapi ia menerimanya. Contoh: (Rajulun - Kitaabun - Sayyaaratur - Beitun - Mu'minun). Ini adalah kata-kata nakirah dengan bukti bahwa mereka menerima "Al" sehingga menjadi (Ar-rajulu - Al-kitaabu - As-sayyaaratu - Al-beitu - Al-mu'minu).

وَالْمَعْرِفَةُ مِثْلُ: أَسْمَاءِ الْأَشْخَاصِ نَحْوُ زَيْدٍ، عَمْرٍو، عَلِيٍّ، وَالْأَسْمَاءِ الَّتِي فِيهَا الْأَلِفُ وَاللَّامُ نَحْوُ الرَّجُلِ، الْكِتَابِ. فَإِذَا عَلِمَ هَذَا فَإِذَا كَانَ الْمَوْصُوفُ مَعْرِفَةً وَجَبَ أَنْ تَكُونَ صِفَتُهُ مَعْرِفَةً مِثْلَهُ، وَإِذَا كَانَ الْمَوْصُوفُ نَكِرَةً وَجَبَ أَنْ تَكُونَ صِفَتُهُ نَكِرَةً مِثْلَهُ.

Dan Ma'rifah contohnya: nama-nama orang seperti Zaid, 'Amru, 'Ali, dan isim-isim yang di dalamnya terdapat Alif dan Lam seperti Ar-Rajulu, Al-Kitaabu. Jika hal ini telah diketahui, maka apabila Maushuf-nya ma'rifah, wajib bagi Sifat-nya untuk menjadi ma'rifah juga sepertinya. Dan jika Maushuf-nya nakirah, wajib bagi Sifat-nya untuk menjadi nakirah juga sepertinya.

مِثْلُ: جَاءَ عَلِيٌّ الشُّجَاعُ، فَعَلِيٌّ هُوَ الْمَوْصُوفُ وَهُوَ مَعْرِفَةٌ لِأَنَّهُ اسْمُ شَخْصٍ، وَجَاءَتْ صِفَتُهُ ( الشُّجَاعُ ) مَعْرِفَةً مِثْلَهُ لِأَنَّهَا تَحْتَوِي عَلَى الْأَلِفِ وَاللَّامِ.

Contoh: "Ja'a 'Aliyyun asy-syujaa'u". 'Ali adalah maushuf dan ia ma'rifah karena nama orang. Sifatnya pun (Asy-syujaa'u) datang dalam bentuk ma'rifah sepertinya karena mengandung Alif dan Lam.

وَمِثْلُ: قَامَ الْوَلَدُ الصَّغِيرُ، وَرَأَيْتُ الْعُصْفُورَ الْجَمِيلَ، وَصَعَدْتُ الْجَبَلَ الشَّاهِقَ، وَمَرَرْتُ بِالْحِصَانِ السَّرِيعِ.

Contoh lainnya: (Qaamal waladush shaghiiru - Ra'aitul 'ushfuural jamiila - Sha'adtul jabalas syaahiqa - Marartu bil hisaanis sarii'i).

وَمِثْلُ: جَاءَ رَجُلٌ شُجَاعٌ، فَرَجُلٌ هُوَ الْمَوْصُوفُ وَهُوَ نَكِرَةٌ لِقَبُولِهِ أَلْ، وَجَاءَتْ صِفَتُهُ ( شُجَاعٌ ) نَكِرَةً مِثْلَهُ.

Contoh lainnya: "Ja'a rajulun syujaa'un". Rajulun adalah maushuf dan ia nakirah karena menerima "Al". Sifatnya (Syujaa'un) datang dalam bentuk nakirah sepertinya.

وَمِثْلُ: قَامَ وَلَدٌ صَغِيرٌ، وَرَأَيْتُ عُصْفُورًا جَمِيلًا، وَصَعَدْتُ جَبَلًا شَاهِقًا، وَمَرَرْتُ بِحِصَانٍ سَرِيعٍ.

Contoh lainnya: (Qaama waladun shaghiirun - Ra'aitu 'ushfuuran jamiilan - Sha'adtu jabalan syaahiqan - Marartu bi hisaanin sarii'in).

فَتَلَخَّصَ أَنَّ الصِّفَةَ: لَفْظٌ يَدُلُّ عَلَى وَصْفٍ فِي اسْمٍ قَبْلَهُ، وَيُسَمَّى الِاسْمُ الَّذِي قَبْلَهُ بِالْمَوْصُوفِ، وَالصِّفَةُ تَتْبَعُ الْمَوْصُوفَ فِي الْإِعْرَابِ، وَفِي التَّعْرِيفِ وَالتَّنْكِيرِ.

Maka disimpulkan bahwa Sifat adalah: lafadz yang menunjukkan suatu sifat pada isim sebelumnya. Isim yang berada sebelumnya dinamakan Maushuf. Dan Sifat mengikuti Maushuf dalam hal i'rab serta dalam hal Ma'rifah dan Nakirah.

أَسْئِلَةٌ وَتَمَارِينُ

Pertanyaan dan Latihan

( أَسْئِلَةٌ )

(Pertanyaan-pertanyaan)

١ - فِي ضَوْءِ مَا تَقَدَّمَ مَا هِيَ الصِّفَةُ ؟

1. Berdasarkan apa yang telah lalu, apa yang dimaksud dengan Sifat?

٢ - بِمَ تَتْبَعُ الصِّفَةُ الْمَوْصُوفَ ؟

2. Dalam hal apa Sifat mengikuti Maushuf-nya?

٣ - مَثِّلْ بِمِثَالٍ مِنْ عِنْدِكَ لِصِفَةٍ وَقَعَتْ مَرَّةً مَرْفُوعَةً، وَمَرَّةً مَنْصُوبَةً، وَمَرَّةً مَجْرُورَةً ؟

3. Berikan contoh dari dirimu sendiri untuk sifat yang menempati posisi marfu' sekali, manshub sekali, dan majrur sekali!

( التَّمَارِينُ ١ )

(Latihan 1)

اسْتَخْرِجِ الصِّفَةَ وَالْمَوْصُوفَ مِنَ النُّصُوصِ الْآتِيَةِ وَبَيِّنْ عَلَامَةَ الْإِعْرَابِ :

Keluarkanlah sifat dan maushuf dari teks-teks berikut dan jelaskan tanda i'rabnya:

( مِنْ شَرِّ الْوَسْوَاسِ الْخَنَّاسِ - وَأَرْسَلَ عَلَيْهِمْ طَيْرًا أَبَابِيلَ - تَصْلَى نَارًا حَامِيَةً - فَبَشِّرْهُمْ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ - رَسُولٌ مِنَ اللَّهِ يَتْلُو صُحُفًا مُطَهَّرَةً فِيهَا كُتُبٌ قَيِّمَةٌ ) .

(Dari kejahatan bisikan setan yang bersembunyi - Dan Dia mengirimkan kepada mereka burung yang berbondong-bondong - Memasuki api yang sangat panas - Maka berilah kabar gembira kepada mereka dengan azab yang pedih - Seorang rasul dari Allah yang membacakan lembaran-lembaran yang suci, di dalamnya terdapat kitab-kitab yang lurus).

( التَّمَارِينُ ٢ )

(Latihan 2)

ضَعِ الْأَسْمَاءَ التَّالِيَةَ فِي جُمَلٍ ثُمَّ صِفْهَا بِوَصْفٍ مُنَاسِبٍ مَعَ ضَبْطِ الْآخِرِ بِالشَّكْلِ :

Letakkanlah isim-isim berikut ke dalam kalimat kemudian sifati ia dengan sifat yang sesuai beserta pemberian syakal di akhirnya:

( نَهْرٌ - الْمَسْجِدُ - الْمُؤْمِنُ - السَّمَاءُ - سَفِينَةٌ ) .

(Sungai - Masjid - Orang mukmin - Langit - Perahu).

( التَّمَارِينُ ٣ )

(Latihan 3)

أَعْرِبْ مَا يَلِي :

I'rablah apa-apa yang berikut ini:

١ - الْمُؤْمِنُ الْقَوِيُّ خَيْرٌ مِنَ الْمُؤْمِنِ الضَّعِيفِ .

1. Orang mukmin yang kuat itu lebih baik daripada orang mukmin yang lemah.

٢ - إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْعَبْدَ التَّقِيَّ .

2. Sesungguhnya Allah mencintai hamba yang bertakwa.

٣ - نَزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَطَرٌ غَزِيرٌ .

3. Telah turun dari langit hujan yang lebat.

↩️